Từ trại giam bước ra trại sáng tác

03/11/2017 - 11:06

Hiếm có buổi ra mắt sách nào vừa trang trọng lại vừa giản dị, đầm ấm và khiến người tham gia cảm thấy xúc động như buổi giới thiệu tiểu thuyết “Núi mẹ” của tác giả Nguyễn Đức Nguyên do Nhà xuất bản Công an nhân phối hợp với Chi hội nhà văn Công an, Tạp chí Môi trường và Đô thị Việt Nam tổ chức mới đây. “Núi Mẹ” viết về thân phận những con người dưới chân vùng đất xứ Lạng, viết về cuộc sống và chiến đấu của nhân dân Lạng Sơn từ trước Cách mạng tháng Tám cho đến khi Việt Minh mở rộng địa bàn, tuyên truyền vận động người dân tham gia Cách mạng. Tác phẩm là cuộc chiến đấu bền bỉ giữa thiện và ác, giữa tốt và xấu, là cuộc chiến đấu sinh tồn của con người trước thiên nhiên hoang dã với nhiều mối tình đẹp, lấp lánh yêu thương và tràn đầy ân nghĩa. Đọc ‘Núi mẹ”, ít ai tưởng tượng được đằng sau những câu chữ mềm mại và chan chứa tình yêu với cuộc đời là số phận kỳ lạ của tác giả, vốn là một tử tù. Nguyễn Đức Nguyên sinh ra ở Nam Định, lớn lên ở Lạng Sơn. Chiến tranh biên giới phía Bắc nổ ra, Nguyễn Đức Nguyên khi ấy 17 tuổi xung phong vào bộ đội, chiến đấu tại Tú Mịch (Lạng Sơn), một vùng chiến sự ác liệt. Hai phần ba quân số trong Tiểu đoàn 9 bộ đội địa phương Lộc Bình mà Đức Nguyên tham gia đã hy sinh, anh bám trụ ở địa bàn giáp biên ấy suốt 10 năm trời. Cuộc đời Nguyên là một chuỗi biến cố, hết vào tù lại ra tù, hết tai bay vạ giá đến tội lỗi tự mình gây nên. Anh từng hai lần bị Viện Kiểm soát quân sự Quân khu I và Viện Kiểm soát Quân sự Trung ương kết án 26 tháng tù giam. Sau được kết luận vô tội, Nguyên được trả về đơn vị cũ. Năm 1989, Nguyễn Đức Nguyên được phục viên, vợ anh là giáo viên mầm non có đồng lương ít ỏi. Gia cảnh khó khăn, vợ anh là chị Bế Thị Thượng làm đơn vay ngân hàng một khoản tiền lớn vào thời điểm đó là 5 triệu đồng. Số tiền vay được đã bị kẻ xấu lừa mất trắng trong một chuyến sang Trung Quốc lấy hàng. Để có tiền trả nợ, Nguyễn Đức Nguyện nhận làm một công việc kỳ quặc là “ngồi tù thuê”. Anh nhận ngồi tù thay cho một vị đại gia, bù lại, vị đại gia kia sẽ trả món nợ 5 triệu đồng cho gia đình. Nhưng khi Nguyễn Đức Nguyên hoàn thành “hợp đồng miệng” với vị đại gia, anh trở về với đời thường thì biết được vị đại gia đã vỡ nợ. Số tiền mà gia đình Đức Nguyên nợ từ 5 triệu đồng sau bao năm lãi mẹ đẻ lãi con đã lớn gấp nhiều lần. Túng bấn, Đức Nguyên làm liều. Anh phạm một sai lầm chết người là đi buôn ma túy. Năm 1999, ngay trong chuyến buôn đầu tiên, Đức Nguyên bị bắt và bị kết án tử hình. Trong buồng biệt giam chờ đợi giây phút vĩnh biệt cuộc đời, anh hoàn toàn buông xuôi chấp nhận mặc những lời van xin khóc lóc của vợ khuyên làm đơn xin Chủ tịch nước tha tội chết. Thế rồi, nhờ những cuộc trò chuyện với người Giám thị già ở trại giam tên Hoàng Quân, Nguyễn Đức Nguyên mới chịu viết đơn xin ân xá. "Ông không khuyên thẳng tôi viết đơn xin ân giảm, mà chỉ ngày ngày vào nói chuyện, nhắc chuyện của đời lính. Ông bảo người lính thì không sợ chết nhưng đó là những cái chết có ý nghĩa cho quê hương cho Tổ quốc chứ không phải chết vì tội lỗi. Ông cũng thường đọc thư của con gái tôi cho tôi nghe. Cháu viết thư rất tình cảm và lúc nào cũng ước ao có bố ở bên cạnh. Mãi đến thời hạn cuối viết đơn xin giảm án tôi mới thay đổi và viết đơn xin Chủ tịch nước tha tội chết" Nguyễn Đức Nguyên chia sẻ.

15 tháng sau, tháng 4/2001, trong phòng biệt giam thấp thỏm chờ ngày ra pháp trường như bao ngày, Nguyễn Đức Nguyên bất ngờ được chủ tịch nước ký quyết định tha tội chết, từ tội tử hình, anh được ân giảm xuống chung thân và được đưa về trại giam Nam Hà chấp hành án lao động cải tạo. Trong gần 17 năm đằng đẵng tại trại Nam Hà, Đức Nguyên chăm chỉ lao động, chấp hành nội quy trại giam, chưa một lần bị phê bình. Biết Nguyễn Đức Nguyên là người có chữ nghĩa, chịu đọc, tính tình cẩn thận nên cán bộ trại giam giao cho nhiệm vụ ghi chép công việc của trại. Ý tưởng viết một cái gì đó để tri ân xứ Lạng cũng hình thành từ đấy. Những nhân vật của tiểu thuyết “Núi Mẹ” lần lượt được phác họa trong đầu Nguyên. Tuy nhiên, phải đến năm 2011, khi Tổng cục Cảnh sát thi hành án hình sự và hỗ trợ tư pháp, Bộ Công an tổ chức cuộc thi viết “Sự hối hận và niềm tin hướng thiện”, Nguyễn Đức Nguyên mới thực sự quyết tâm cầm bút. Thay vì tranh thủ ngủ trưa, nghỉ ngơi ngày thứ 7, chủ nhật, Nguyễn Đức Nguyên dành toàn bộ thời gian này để viết. Các tập bản thảo cứ ngày một dày thêm. Thế nhưng, khi các trang viết lên đến hàng nghìn và tập bản thảo mang tên “Khởi nguồn” được gửi về ban tổ chức thì thời hạn nhận bài thi đã hết. May mắn là sau đó Đại tá, nhà thơ Đặng Vương Hưng đã lưu tâm đến tập bản thảo. Phát hiện ra khả năng của người viết và khối tư liệu phong phú trong tập bản thảo, nhà thơ đã liên lạc với gia đình. Thông qua người vợ, Nguyễn Đức Nguyên đã bắt được liên lạc với nhà thơ và chuyển cho anh phần đầu của tiểu thuyết, sau đó đã đổi tên thành “Núi Mẹ”.

Suốt 5 năm sau đó, Nguyễn Đức Nguyên luôn cặm cụi viết, thao thức, đau đáu với từng số phận nhân vật của quê hương xứ Lạng. Cuối năm 2015, Nguyễn Đức Nguyên may mắn được đặc xá trở về với cộng đồng. “Núi Mẹ” vẫn là những trang bản thảo chưa hoàn thành. Biết Bộ Công an chuẩn bị tổ chức trại sáng tác văn học “Cây bút vàng lần thứ 3” năm 2016, nhà thơ Đặng Vương Hưng đã đề xuất với Đại tá, nhà văn Nguyễn Hồng Thái, Giám đốc Nhà xuất bản Công an nhân dân đề nghị Trung tướng, nhà văn Hữu Ước, Chủ tịch Chi hội Nhà văn Công an đặc cách cho Nguyễn Đức Nguyên tham gia trại sáng tác. Vốn trọng tài năng, Trung tướng gật đầu đồng ý “trong tích tắc”. Và thế là, như nhà văn Đặng Vương Hưng phát biểu trong lễ giới thiệu tiểu thuyết “Núi mẹ”, Nguyễn Đức Nguyên gần như bước thẳng từ trại giam đến với trại sáng tác. Tham gia cùng trại sáng tác với Nguyễn Đức Nguyên, Tiến sĩ Lê Thị Bích Hồng, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Văn hóa – Văn nghệ, Ban Tuyên giáo trung ương vẫn vẹn nguyên sự xúc động và tình cảm chân thành, nồng hậu với người bạn viết khi được mời lên phát biểu tại buổi lễ ra mắt “Núi mẹ”: "Tôi vẫn nhớ những ấn tượng về Nguyên trong trại sáng tác. Đó là một người rất thật thà, rất ga lăng, luôn nhiệt tình giúp đỡ mọi người. Thậm chí trong những lần các anh chị em cùng đi uống cà phê, Nguyên bao giờ cũng lẳng lặng đứng dậy trả tiền tự khi nào. Đến sau này, chúng tôi cũng phải làm ngược lại là giấu Nguyên đứng dậy trả tiền trước".

 

Được trở thành thành viên trại sáng tác, được đối xử bình đẳng như rất nhiều nhà văn nổi tiếng khác, Nguyễn Đức Nguyên cảm thấy vinh dự, hạnh phúc nhưng cũng vô cùng lo lắng. Anh tự ti, ngại tiếp xúc. Chính cách phân công hợp lý và tế nhị, từ nơi ăn ở đến cách làm việc, sự chân thành, cởi mở của các nhà văn đã giúp anh sớm tự tin trở lại. Với sự hỗ trợ của nhà thơ Đặng Vương Hưng, từ hàng nghìn trang bản thảo viết tay, trong gần nửa tháng, các trang viết được Nguyễn Đức Nguyên thu gọn chỉ còn một nửa. Kết thúc 20 ngày tham gia trại sáng tác cũng là lúc tác phẩm đã gần hoàn thiện. Nhưng ngay sau đó, số phận tiếp tục giáng thêm một đòn chí tử lên Nguyễn Đức Nguyên khi anh phát hiện mình mắc bệnh ung thư giai đoạn cuối. Chán nản, bất lực, buông xuôi, anh giấu vợ con, tắt điện thoại, đóng facebook. Trong khi nhà thơ Đặng Vương Hưng, Lê Thị Bích Hồng và một số nhà văn khác tưởng chừng anh đã “mất tích” thì Nguyễn Đức Nguyên nhắn một tin ngắn gọn: “Em bị ung thư giai đoạn cuối”.

Thêm một lần nữa, các nhà văn lại trở thành phao cứu sinh cho cuộc đời Nguyễn Đức Nguyên. Được mọi người động viên, anh nói sự thật với gia đình, điều trị bệnh và viết tiếp. Khi “Núi Mẹ” ra mắt bạn đọc, rất nhiều nhà văn, trong đó có Tiến sĩ Lê Thị Bích Hồng, nhận định: “Chất sử thi thấm đẫm trong tác phẩm, từ thiên nhiên, cảnh vật đến con người. Mỗi trang viết đều thấm đẫm tình yêu con người, tình yêu thiên nhiên, miền đất vùng biên cương Tổ quốc. Trung tướng, nhà văn Hữu Ước, Chủ tịch Chi hội nhà văn Công an cũng bày tỏ ngạc nhiên vì không ngờ “Núi Mẹ” lại đầy ắp tư liệu, tình đời, tình người và hấp dẫn như thế: "Tôi nhận được sách lúc khoảng 3h và tôi đọc đến 11h đêm cơ bản là xong tác phẩm này và tôi làm việc đến 3h sáng vì khi đọc xong tác phẩm này tôi nảy ra một cái kịch bản phim và kịch sân khấu và tôi sợ là những cảm xúc, những tư tưởng tôi bắt gặp trong tác phẩm này sẽ bay đi mất không lấy lại được nữa. Phải nói rằng đây là một cái tác phẩm và một cái con người đã tạo cho tôi rất nhiều cái ấn tượng".

Khoảng hơn một tuần trước khi “Núi Mẹ” ra mắt bạn đọc, Nguyễn Đức Nguyên đã phải cắt đi một phần cơ thể. Đức Nguyên nói anh được sống và đủ sức khỏe làm việc đến hôm nay đã là một phép màu. Phép màu này là tinh thần, nghị lực, là tình cảm, cách ứng xử nhân văn, đầy tình người mà những người xung quanh đã, đang dành cho anh. Ngày ra mắt tiểu thuyết “Núi mẹ”, gia đình Nguyễn Đức Nguyên thuê hẳn một chiếc xe 16 chỗ từ Lạng Sơn xuống Hà Nội tham dự. Trong buổi lễ đó có người vợ tảo tần cùng anh vượt qua mọi đắng cay tủi cực, có con gái, con trai, con dâu, con rể và các cháu. Xen lẫn sự ngại ngùng bối rối trước chốn đông người, chúng tôi vẫn nhận ra ở họ, những người thân của Nguyễn Đức Nguyên sự xúc động, niềm vui và cả sự tự hào khi nhìn thấy người chồng, người cha của mình cuối cùng cũng có thể sống với đam mê của mình, có thể làm nên một “điều gì đó”. Nguyễn Đức Nguyên không biết mình còn sống được bao lâu nữa nhưng có một điều chắc chắn là còn sống thì anh còn viết. Đức Nguyên đang ấp ủ dự định về cuốn tự truyện “Khởi nguồn”, tiểu thuyết riêng về lực lượng Công an nhân dân và cả phần 2 của tiểu thuyết “Núi Mẹ”. Với anh bây giờ, viết chính là phương cách để trả nợ cuộc đời, để tri ân xứ Lạng, trả ơn những con người đã nâng đỡ, dang rộng vòng tay đón anh trở về từ lầm lỗi.

Hà Phương

Ý kiến bạn đọc:

Xem thêm bình luận

Viết bình luận